Verslag van de vergadering van 24 maart 2026 (2025/2026 nr. 22)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 14.26 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Kemperman i (FVD):
Dank u wel, voorzitter. Een belangrijke richtlijn, waar ik even de tijd voor neem. Dat is natuurlijk nog maar een fractie in verhouding tot de tijd die transporteurs, kleine pomphouders, leveranciers of andere mensen die door deze wet geraakt zullen worden, straks kwijt zijn aan allerlei lasten en verplichtingen. Geachte voorzitter. Welkom, staatssecretaris. Beste toehoorders. Namens de fractie van Forum voor Democratie zal ik eerst reflecteren op het generieke klimaatbeleid en groene energiebeleid. Dat is relevant om het kader van onze kritiek op deze Richtlijn hernieuwbare energie te duiden. Daarna zal ik specifiek ingaan op de richtlijn RED III.
Forum voor Democratie stond en staat afwijzend tegenover het doorgeschoten klimaatbeleid en de top-down regelzucht vanuit Europa. Door de Green Deal zitten wij nu met een geforceerde energietransitie, die leidt tot netcongestie en afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers van fossiele brandstoffen. Wanneer onze internationale partners dan ook nog eens met hun geopolitieke doldrieste avonturen veroorzaken dat handelsroutes worden geblokkeerd, en hiermee de wereldmarkt van fossiele energiebronnen verstoren en cruciale infrastructuur letterlijk slopen, kunnen we constateren dat we zelf een energiecrisis veroorzaakt hebben. We waren een onafhankelijk land wat betreft onze energievoorziening, maar dit is door politieke keuzes om zeep geholpen. Nu zijn we afhankelijk van onbetrouwbare leveranciers en onvoorspelbare partners. De kosten van het klimaatbeleid belopen tot 2050 circa 1.000 miljard. Ons elektriciteitsnet is nu al overbelast, en energie en brandstoffen zijn onbetaalbaar.
Als er één ding is waar ik spijt van heb in deze Kamer, is het dat ik destijds — ik geef toe: als lid van een andere fractie — voor de sluiting van het Groninger gasveld heb gestemd. Forum was hier steeds tegen en werd belachelijk gemaakt. Waar de huidige koers en keuzes leiden tot instabiliteit en hoge kosten, kiest Forum voor zekerheid, betaalbaarheid en nationale soevereiniteit, ook op het gebied van energie en klimaat.
Nu specifieker wat betreft RED III: Forum staat kritisch tegenover de implementatie van de RED III-onderdelen die de vervoerssector raken. Wat we hier zien, is geen zorgvuldige energietransitie, maar een roekeloze operatie waarbij torenhoge kosten op het midden- en kleinbedrijf zullen worden afgewenteld. De regering heeft geen zicht op de prijseffecten voor ondernemers en consumenten, maar men laat op onverantwoorde wijze daadwerkelijk financiële kosten-batenanalyses varen, alsof de economische realiteit er niet toe doet. De regering erkent zelf dat mkb-ondernemers gebukt gaan onder een lawine van rapportages, certificaten en administratieve verplichtingen, maar toch kiest men ervoor om geen uitstel van sancties in 2026 te overwegen en biedt men slechts vage, algemene ondersteuning via de Nederlandse Emissieautoriteit. Dat is geen bescherming; dat vinden wij wegkijken. Er is geen concrete kwantificering gegeven van de extra administratieve lasten die deze regels met zich meebrengen. Geen uren, geen euro's en geen fte's, maar grove schattingen, die geen rekening houden met de schakelkracht, de arbeidskrapte, het aantrekkingsvermogen van kennis en personeel en de verschillen in bedrijfsgrootte. Men volstaat met een drempel van 500.000 liter geleverde brandstof per jaar, waardoor de allerkleinste leveranciers worden ontzien. Maar voor een transportbedrijf met een handvol vrachtwagens, een tankstationhouder die net boven de grens zit of een mkb-leverancier in de binnenvaart zegt deze drempel weinig tot niets. Er is geen mkb-specifieke vrijstelling of een vereenvoudigde procedure of drempel op basis van omzet of aantal werknemers. Dat getuigt van een pijnlijk gebrek aan realiteitszin, vinden wij.
De belofte dat de NEa risicogericht en proportioneel zal handhaven en dat sancties altijd met coulance zullen worden toegepast, klinkt mooi, maar biedt geen harde garantie. In de praktijk dreigen al in het eerste jaar onevenredige boetes voor bedrijven die worstelen met de nieuwe papierberg en de bijbehorende kosten. Forum overweegt in de tweede termijn een motie om het mkb hiertegen beter te beschermen.
Het ontbreken van inzicht in de totale financiële impact is verontrustend. Hoeveel moet een bedrijf straks betalen aan hogere brandstofkosten, certificeringskosten en verplichte investeringen in nieuwe technologieën? Wordt er in de economische afweging rekening gehouden met een versnelde afschrijving van infrastructuur en materieel dat technisch nog prima mee kan? Daardoor moet het opleggen van nieuwe technologieën worden aangepast en daarmee wordt het wellicht onbruikbaar. Worden deze kosten van kapitaalvernietiging volledig doorberekend aan de consument, of is er voorzien in een serieuze compensatie vanuit de overheid? Hoe verhoudt de totale last zich tot de bescheiden CO2-reductie van 1,15 megaton die men hiermee hoopt te behalen?
Er is geen gedegen kosten-batenanalyse die aantoont dat de beoogde milieuwinst de economische schade die wordt veroorzaakt rechtvaardigt. Het moet, want het is beter voor het klimaat. Dat is het politieke dogma. De nevenschade doet niet ter zake. Een fatsoenlijke MKBA-doorrekening ontbreekt. Forum overweegt ook op dit punt een motie, maar een toezegging dat dit wellicht alsnog gebeurt, is wat ons betreft toereikend. De regering antwoordt dat het wetsvoorstel zich niet rechtstreeks richt op de industrie maar op de brandstofleveranciers, en dat het verder lastig is om de kostenontwikkeling te voorspellen. Men wijst op investeringszekerheid voor producenten van hernieuwbare brandstoffen, maar wat blijkt: er is momenteel sprake van een golf aan terugtrekkende bewegingen en annuleringen door grote investeerders in de biobrandstoffensector, met name in de Rotterdamse haven.
Bedrijven heroverwegen hun investering vanwege hoge kosten, onzekere regelgeving en veranderende marktomstandigheden. Shell besloot in september 2025 definitief de bouw van de grootste biobrandstoffenfabriek in Europa in Pernis te stoppen. Kort na het besluit van Shell kondigden ook BP en het Finse UPM aan hun plannen voor nieuwe biobrandstoffenfabrieken in de Rotterdamse haven te staken. Deze professionele marktpartijen investeren niet in producten die verliesgevend zullen zijn en focussen vanaf nu liever op hun kernactiviteiten, met een sneller en zekerder rendement — soms ten koste van groene ambities.
Ook de Europese Rekenkamer uit zich kritisch over het huidige EU-beleid rondom biobrandstoffen, wat zorgt voor onzekerheid bij beleggers over welke technologieën op de lange termijn gesteund zullen blijven worden. Investeringen in de biobrandstofsector kunnen slechts met overheidssteun overeind blijven via het Nationaal Groeifonds en regelingen van de RVO. Er blijft dan publiek geld beschikbaar voor innovatie, maar dat is dus belastinggeld. Dat betekent hogere productiekosten, minder leveringszekerheid, hogere accijnzen en subsidies uit de algemene belastingopbrengst, maar laten we ons wel aan de bijmengverplichtingen houden die Europa ons oplegt.
Illustratief is het opschalen van de sustainable aviation fuel, afgekort SAF, duurzame kerosine. Dat is momenteel de grootste uitdaging voor de luchtvaart. Maar juist hier trekken investeerders aan de rem. Ook de luchtvaartsector moet SAF gebruiken om aan de Europese klimaatdoelen te voldoen, maar we zien dat de eerder genoemde investeringsstop bij de grote spelers voor een direct gat zorgt in de verwachte levering voor de komende jaren. Luchtvaartmaatschappijen zijn bang dat ze de volledige kosten niet kunnen doorberekenen aan de reiziger zonder dat de vraag naar vluchten instort. SAF is momenteel drie tot vijf keer duurder dan fossiele kerosine. Ten slotte is er het tekort aan grondstoffen: er is wereldwijd een felle strijd gaande om gebruikte bakolie en -vetten. Investeerders vrezen dat er simpelweg niet genoeg afval is om aan de enorme vraag te voldoen.
Ondanks de terugtrekkende beweging van investeerders en producenten dwingt de EU-bijmengverplichting de sector vooruit, oplopend tot een bijmengverplichting van 70% in 2050. Omdat nu grote fabrieken niet worden gebouwd, ontstaat of dreigt er een tekort dat zal leiden tot hoge boetes voor luchtvaartmaatschappijen en nog hogere brandstofprijzen. De focus van marktpartijen verschuift langzaam van biobrandstoffen naar synthetische kerosine naar e-fuels. Dat is technisch nog complexer en op lange termijn wellicht beter schaalbaar, maar nog veel onzekerder.
Forum heeft kritiek op deze richtlijn, maar ook vanuit de natuurorganisaties klinkt stevige kritiek wanneer het gaat om het kappen van bossen om op deze wijze de natuur te helpen. Een recente uitspraak van het gerechtshof van de Europese Unie bevestigt dat biomassa en kaalkap door de EU-rechter als "groene investering" worden aangemerkt. Het blijkt dat politieke keuzes in EU-wetgeving door de rechter worden gevolgd zonder toetsing aan de wetenschappelijke werkelijkheid. Dit zijn enkele uitspraken van het Comité Schone Lucht. Biomassa is via politieke afspraken in de Europese Renewable Energy Directive als duurzaam aangemerkt en de rechter neemt dat uitgangspunt over en oordeelt dat er geen harde garanties zijn voor daadwerkelijke klimaat- of natuurwinsten.
Opvallend is ook dat het Hof stelt dat de kaalkap niet per definitie schadelijk is. Omdat lidstaten dit verschillend reguleren, zou het, ik citeer: "niet systematisch problematisch zijn", en zijn de milieueffecten — ik citeer opnieuw — "niet altijd negatief". In deze uitspraken en in uitspraken in vergelijkbare zaken kiest de rechter voor een terughoudende benadering en verwijst hij naar bestaande wetgeving in plaats van een inhoudelijke toetsing op de effectiviteit, waarmee de rechter politieke fictie legitimeert.
De politiek heeft biomassa "groen" genoemd, en de rechter neemt dat simpelweg over. Daarmee wordt niet getoetst of het ook klopt. Wetenschap wordt ingeruild voor juridische redenering en dat maakt duurzaam beleid ongeloofwaardig. Een citaat van directeur Fenna Swart van het Comité Schone Lucht: "Dit laat zien dat duurzaam in Europa steeds vaker een politieke term is in plaats van een wetenschappelijke, en als de rechter dat niet corrigeert, verliest het label zijn betekenis."
De gevolgen voor het klimaatbeleid zijn dat investeringen die als groen worden bestempeld, zonder echte klimaatwinst schadelijke praktijken zoals boskap voor biobrandstoffen in de hand werken en stimuleren. De geloofwaardigheid van het Europese klimaatbeleid, waar wij toch al vraagtekens bij zetten, wordt hiermee nog verder ondermijnd.
Voorzitter. Het dwingend opleggen van een ideologie aan marktpartijen heeft historisch zelden gewerkt. De beoogde doelen van deze richtlijn zijn onzeker. De resultaten werken averechts voor de natuur. Zelfs natuurorganisaties spreken zich uit tegen deze duurzaamheidsstrategie. De economische effecten zijn niet doorgerekend en de schade kan buitenproportioneel uitpakken. Deze richtlijn maakt een compleet werkende infrastructuur overbodig, vereist onbewezen technologieën en vergt enorme investeringen. Je kan dit dus alleen maar afdwingen met wetgeving, strengere richtlijnen, handhaving, sanctionering en boetes. Dit is geen beleid; dit ruikt naar klimaatcommunisme.
Voorzitter. Onze vraag aan de staatssecretaris is als volgt. Stel dat we in economisch mindere tijden belanden, een recessie. Hoogleraar Jan Rotmans wijst ons al op de dreigende energiecrisis, die van ongekende historische omvang zal zijn. Ik noem aanhoudende hoge rentes en een dalende transportvraag. Wat zijn de risico's als delen van deze sectoren in de problemen komen? De volgende vraag: wat gebeurt er met de naleving van de jaarverplichting als transportbedrijven, tankstations of brandstofleveranciers failliet gaan of simpelweg niet meer kunnen investeren in certificaten en hernieuwbare brandstoffen? Een volgende vraag: welke gevolgen heeft dat voor de leveringszekerheid, de infrastructuur, de opslag, de distributie en de dagelijkse bevoorrading van brandstof langs de weg en in de havens? Is er überhaupt een scenarioanalyse voor gemaakt of laat men dat aan het toeval over?
Ten slotte. Dit wetsvoorstel is een schoolvoorbeeld van hoe normering in de praktijk neerkomt op lasten voor het mkb, prijsstijgingen voor de burger en subsidies voor de groene toeleveringsketen. Zonder onafhankelijke, volledige economische impactanalyse, zonder bescherming van het mkb, zonder zicht op prijs- en leveringsrisico's en zonder uitstel van sancties in 2026 kan dit voorstel niet rekenen op onze steun. Wij roepen de regering op om tot een fundamentele heroverweging te komen. Stel sancties uit, bescherm het mkb actief, voorkom onnodige prijsopdrijving en laat eerst een onafhankelijke, harde doorrekening maken van wat dit onze samenleving echt kost en wat het de natuur oplevert, voordat we ondernemers en burgers verder opzadelen met een transitie die nog nooit iemand fatsoenlijk heeft onderbouwd.
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank u wel. Wenst een van de leden nog het woord in de eerste termijn? Dat is niet het geval. Dan schors ik tot 15.00 uur.